202206.02
0

Çështja X dhe të tjerë kundër Shqipërisë

Më 31 Maj 2022, Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut ka publikuar vendimin për çështjen X dhe të tjerë kundër Shqipërisë e cila u investua në këtë Gjykatë me anë të një kërkese të depozituar nga organizata joqeveritare Qendra Evropiane për të Drejtat e Romëve (“ERRC”), një organizatë joqeveritare me seli në Bruksel. Kjo organizatë përfaqësonte gjashtë familje shqiptare me origjinë etnike rome dhe egjiptiane, fëmijët e të cilëve ishin konstatuar se vuanin nga diskriminimi indirekt në shkollën fillore “Naim Frashëri” në Korçë.

  • Faktet rreth çështjes

Gjatë viteve akademike 2012/19 shkollën e kanë ndjekur pothuajse ekskluzivisht fëmijët e minoriteteve rome dhe egjiptiane. Që nga viti 2012, Qeveria ka zbatuar një program për mbështetje ushqimore, ku pako ushqimore u ofrohen nxënësve romë dhe egjiptianë që ndjekin atë shkollë me qëllim të rritjes së frekuentimit të shkollës së fëmijëve të atyre komuniteteve. Ankesat për ndarje nga Qendra Evropiane për të Drejtat e Romëve (“ERRC”) dhe një organizatë tjetër, rezultuan në një vendim detyrues nga Komisioneri kundër Diskriminimit, më 22 shtator 2015, duke konstatuar se fëmijët romë dhe egjiptianë të asaj shkolle po vuanin diskriminim indirekt për shkak të përfaqësimit të tyre të tepërt në shkollë dhe urdhëronin organet kompetente që kërkonin nga Qeveria të marrë masa desegregimi. Kërkuesit u ankuan se autoritetet nuk kishin zbatuar masa të tilla.

  • Vlerësimi i Gjykatës

Për sa i përket shterimit të mjeteve juridike të brendshme, aplikantëve nuk u ishte kërkuar të paraqisnin një kërkesë për diskriminim në gjykatat vendase, e cila në thelb do të kishte të njëjtin objektiv si veprimi i ERRC-së përpara Komisionerit dhe që, në çdo rast, nuk do të ishte treguar të jetë një mjet efektiv në rastin konkret. Në mungesë të një ankimimi nga autoritetet kundër vendimit të Komisionerit, ai vendim mori formë të prerë dhe ishte i zbatueshëm.

E drejta për arsimim gjithëpërfshirës, në gëzimin e së cilës kërkuesit pretendonin se ishin trajtuar ndryshe, parashikohej nga ligji i brendshëm shqiptar. Nuk ishte kundërshtuar në procedurat e brendshme apo përpara Gjykatës se situata e kërkuesve ishte e barabartë me ndarje dhe se ishin kërkuar masa desegregimi. As ankuesit nuk e kishin kundërshtuar qëndrimin e Qeverisë se situata kishte qenë e paqëllimshme. Pavarësisht nga diskriminimi që ishte potencialisht në kundërshtim me Konventën mund të rezultojë nga një situatë de facto dhe nuk kërkon domosdoshmërisht qëllim diskriminues.

Megjithëse, ishin marrë dy masa nga autoritetet për të adresuar ndarjen e kërkuesve, këto ishin zbatuar në vonesë dhe ishin të papajtueshme si me ndjeshmërinë kohore të një situate ku fëmijët ishin ndarë, ashtu edhe me vendimin e Komisionerit që masat të merreshin “menjëherë”.

Më konkretisht, vendimi për heqjen e kriterit të përkatësisë etnike për nxënësit që përfitonin nga programi i mbështetjes ushqimore, në përpjekje për të tërhequr nxënës të të gjitha etnive në shkollë, ishte miratuar pothuajse një vit e gjysmë pas vendimit të Komisionerit, ndërsa rinovimi i objektit të shkollës kishte përfunduar katër vjet pas atij vendimi. Për më tepër, Qeveria nuk kishte parashtruar ndonjë arsye objektive për moszbatimin e masave që ishin diskutuar nga Ministria kompetente, përkatësisht zgjerimin e programit të mbështetjes ushqimore në katër shkolla të tjera në zonë, gjë që me sa duket mund të kishte inkurajuar disa nga nxënësit romë/egjiptianë të shkollës të transferohen në shkolla të tjera dhe bashkimi i shkollës “Naim Frashëri” me tre shkolla të tjera të pandara. Të dyja këto masa kishte të ngjarë të kishin një efekt pozitiv më të menjëhershëm për fëmijët romë dhe egjiptianë.

Në këtë drejtim, Gjykata nuk mundi të pranonte justifikimin e autoriteteve se bashkimi nuk ishte zbatuar për shkak të rikonstruksionit të shkollës “Naim Frashëri”, pasi puna e rindërtimit kishte zgjatur vetëm për një periudhë të kufizuar kohore. Në të vërtetë, bashkimi dukej një zgjidhje shumë e përshtatshme dhe mund të kishte kontribuar në krijimin e shkollave ku raporti ndërmjet romëve/egjiptianëve dhe nxënësve të tjerë do të kishte qenë në përpjesëtim të arsyeshëm me raportin në mbarë qytetin për shkollat fillore.

Autoritetet kishin zbatuar tashmë zgjidhje të ngjashme në lidhje me shkollat e ndara diku tjetër në vend, ku përveç kësaj ata kishin siguruar edhe transport për nxënësit. Ndonëse nuk i takonte Gjykatës të tregonte masat specifike që duheshin ndërmarrë për të korrigjuar situatën e ndarjes së shkollës, megjithatë ishte e vështirë të kuptoheshin arsyet pse kjo qasje nuk ishte zbatuar edhe në rastin konkret.

Vendimi

Në përfundim të çështjes, Gjykata Europiane:

  • Konstaton shkelje të nenit 1 të Protokollit Nr. 12 të Konventës “Duke ripohuar që parimi i mosdiskriminimit nuk i ndalon Shtetet Palë të marrin masa me qëllim që të nxisin një barazi të plotë dhe efektive, me kusht që këto masa të kenë një justifikim të arsyeshëm dhe objektiv”.
  • Referuar nenit 46 të KEDNJ vlerëson se masat që duhen marrë duhet të sigurojnë përfundimin e diskriminimit të nxënësve romë dhe egjiptianë të shkollës “Naim Frashëri”, siç urdhërohet me vendimin e Komisionerit të datës 22 shtator 2015.
  • Urdhëron shtetin e paditur shqiptar t’i paguajë secilës prej familjeve të kërkuesve, brenda tre muajve nga data në të cilën vendimi merr formë të prerë, në përputhje me nenin 44 § 2 të Konventës, dëmshpërblim prej 4500 euro.

Për më tepër rreth çështjes, më poshtë gjeni linkun përkatës

https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22documentcollectionid2%22:[%22GRANDCHAMBER%22,%22CHAMBER%22],%22itemid%22:[%22001-217624%22]}